OSMANLI DEVLETİ TARİHİ

 

DAĞILMA DÖNEMİ

 

GİZLİ ANTLAŞMALAR

 

 

İtilaf devletleri savaş sırasında özellikle stratejik öneme sahip Osmanlı topraklarını kendi aralarında paylaşmak için gizli antlaşmalar imzalamışlardır.
Gizli antlaşmalar imzalanmasının başlıca nedenleri şunlardır:
• Savaştan çekilmeyi düşünen itilaf devletlerinin savaşa devam etmelerini sağlamak.
• Bazı tarafsız devletlerin itilaf devletleri yanında savaşa katılmasını sağlamak.
• Osmanlı ülkesindeki farklı milletlerin ayaklanmasını sağlamak.
• Savaştan sonra kendi aralarında anlaşmalar çıkmasını önlemek.

Bu amaçla imzalanan antlaşmalar şunlardır:

1) Boğazlar Antlaşması (Mart 1915) : Çanakkale Savaşlarının başlaması sonrasında İngiltere, Fransa ve Rusya arasında imzalandı. İngiltere ve Fransa Boğazlar ve çevresini Rusya’ya verilmesini kabul ettiler. Buna karşılık Rusya’da bu iki devletin Osmanlı Devleti'nin diğer bölgeleri ile Asya’daki çıkarlarını kabul etti.

2) Londra Antlaşması (26 Nisan 1915) : İngiltere, Fransa, Rusya ve İtalya arasında imzalandı. On iki ada, Antalya ve çevresi İtalya’ya bırakıldı. Ayrıca 1912 Uşi Antlaşması'nda, Trablusgarp hakkında Osmanlı Devleti'nin kazandığı ayrıcalıkların İtalya’ya ait olduğu kabul edildi. Bu antlaşma sonrasında İtalya, İttifak devletleri yanında savaşa girmeyi kabul etti.

3) Sykes-Picot Antlaşması (3 Ocak 1916) : İngiltere ile Fransa arasında imzalandı.
• Adana, Antakya, Suriye kıyıları ve Lübnan Fransa’ya bırakıldı.
• Irak bölgesi İngiltere’ye bırakıldı.
• Suriye’nin iç kesimleri ile Musul ve Ürdün de İngiliz ve Fransızların koruması altında bir Arap krallığı kurulması kararlaştırıldı.
• Filistin’de İtilaf devletleri ile Şerif Hüseyin tarafından uluslar arası bir kurul oluşturulması istendi.
• Arapların çoğunlukta olduğu yerlerde halifeliğin Araplarda kalması kabul edildi. Bunlar Arapların, Osmanlı Devleti'ne karşı ayaklanmalarında etkili oldu.

4) Petrograd Protokolü (Mart 1916) : İngiltere, Fransa ve Rusya arasında imzalandı. Rusya, Trabzon’a kadar olan Doğu Karadeniz kıyıları ile Erzurum, Van ve Bitlis kendisine verilmesi karşılığında, diğer Osmanlı topraklarının İngiltere ve Fransa arasında Sykes-Picot Antlaşması ile paylaşılmış şeklini kabul etti.

5) Saint-Jean de Maurienne Antlaşması (19 Nisan 1917) : İtalya’nın Petrograd Protokolü ve Sykes-Picot Antlaşması'ndan haberdar olması üzerine İngiltere, Fransa ve İtalya arasında imzalandı. Antalya, Konya, Aydın, İzmir ve çevresi İtalya’ya bırakıldı. Bazı limanların İngiliz, Fransız ve İtalyanların yönetimine verilmesi kabul edildi. Antlaşmanın yürürlüğe girmesi için Rusya’nın onaylaması öngörüldü. Fakat; Rusya’nın iç karışıklıklar yaşaması nedeniyle bu antlaşma onaylanmamasından dolayı yürürlüğe konulamadı.

6) Mac-Mahon Antlaşması (1916) : İngiltere ile Hicaz Emiri Şerif Hüseyin arasında imzalandı. Arapların, Osmanlı Devleti'ne karşı ayaklanmaları karşılığında, bağımsız Arap devletinin tanınacağı belirtildi. Bu antlaşma sonrasında Araplar Osmanlı Devleti'ne karşı isyan ettiler.

Gizli antlaşmalar sadece itilaf devletleri tarafından bilinmekteydi. Fakat Rusya’da yönetimi ele geçiren Bolşevikler, bu antlaşmaları dünya kamuoyuna açıklayınca, antlaşmaların uygulanmasında güçlükler ortaya çıktı. Rusya’nın savaştan çekilmesi de, daha önce Rusya’ya verilmesi kararlaştırılan toprakların durumunun yeniden görüşülmesini gerekli kıldı. Ayrıca Wilson İlkelerinin yayınlanması da bu antlaşmaların uygulanmasını zorlaştırdı.

Bütün bunlara rağmen gizli antlaşmalar, Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında kısmen uygulanmaya başlanmıştır. 1. Dünya Savaşı sonrasındaki Orta doğu topraklarına bakıldığında, gizli antlaşmaların büyük çapta uygulandığı görülmektedir.

 

Copyright(Tüm Hakları Saklıdır.) © 2017 - www.atatarih.com

Sitemizde bulunan bilgi ve belgeler eğitim amaçlıdır. Sitemizde bulunan bilgi veya belgeler telif hakkı kapsamında ise, sahipleri isterlerse sitemizden en kısa zaman içerisinde silinecektir. Bizimle irtibat için iletişim bölümünü kullanabilirsiniz. www.atatarih.com

SOSYAL BİLGİLER, TARİH, COĞRAFYA, VATANDAŞLIK DERSLERİ SİTESİ